Udruženje Josip Broz Tito Bihać

                                                      Naše teme (16)
.......................................................................................................................................................
  Naprijed drugovi !

    U Jugoslaviji se nije trebao desiti rat.
    Kriza jeste postojala, i to kako politicka, tako i ekonomska. Cak sta vise, misljenja sam da je politicka kriza proizasla iz ekonomske, koja je, opet, bila daleko veca, nego sto smo mi toga tada bili svjesni. A za tu ekonomsku krizu je (ja ne odustajem od svog ubjedjenja) kriva iskljucivo birokratija. U momentu kad nije imala drugih sredstava da opstane na svojim pozicijama, birokratija je izabrala nacionalizam, kao orudje za ocuvanje svojih ciljeva. Taj nacionalizma joj je izmakao iz kontrole, postao samostalan (jer je, na zalost, pao na plodno tlo) i vidimo do cega nas je to dovelo.
   A kako je pocelo?
    Ako napravimo jednu malu retrospektivu dogadjaja iz nase novije istorije 1945 – 1990. Iz toga se moze naslutiti kako su rasli antagonizmi izmedju jugoslavenskih republika. Medjutim, samo je nagadjanje razgovarati o tome, da li bi se Jugoslavija zbog tih antagonizama raspala ili ne i da li bi oni sami doveli do rata ili ne.
   Vratimo se ekonomskoj situaciji i to u godinu 1974. Na svjetskom trzistu je doslo do pravog „naftnog soka“ sto se, naravno, moralo odraziti i na nasu privredu – niti jedna svjetska privreda nije do te mjere nezavisna, da ima slobodan pristup svim izvorima energije, pa ni nasa. Polako je pocelo uzimanje veoma nepovoljnih kredita od zapadnih sila. Pocetkom 1980. Jugoslavija je postala i clanom poznatog MMF-a i pocela sa uzimanjem kredita koji nisu bili mali, a sa sobom su nosili i velike kamate. Osim toga taj isti MMF je od jugoslavenske vlade zauzvrat trazio vise “usluga”: smanjenje plata nerentabilnim preduzecima, ukidanje kontrole cijena, povecanje kamatne stope i devalvacija dinara za 25%. Da li se to moglo izbjeci, pitanje je? Pored ovoga, vece jugoslavenske banke su bile potpomognute stranim kreditima i data im je mogucnost da zatvaraju manje nesolventne banke koje su davale zajmove neprofitabilnim preduzecima.
   Ubrzo je pocelo izbijanje strajkova, a jedan od prvih je bio u Makedoniji 1984. godine, kada je oko tristo radnika dugih 46 dana uspjesno strajkovalo protiv nasilnog otpustanja, smanjenja plata, ukidanja samoupravljanja i u ime masa protiv “birokratske mafije” preduzeca, kako su je jos tada nazvali. Medjutim, pokusaji smanjenja plata su se nastavili u cijeloj Jugoslaviji. Vec 1985. godine je administracija (moderniji naziv za birokratiju) luke Kopar proglasila smanjenje plata zbog navodne nedovoljne iskoristenosti kapaciteta luke. Ovaj strajk je dva dana kasnije razbijen otkazima i upotrebom milicije protiv vodja, ali je imao odjeka sirom Jugoslavije. Tokom strajkova koji su slijedili, sindikati, koji su bili kontrolisani od strane republickih i drzavnih organa, su u velikoj mjeri diskreditovani. U Sloveniji je tako strajkovalo nekoliko velikih fabrika i radnici su vratili svoje sindikalne knjižice. Na Kosovu su strajkovali rudari, dijelom protiv korumpiranih sindikalnih vodja koje su time natjerali i na ostavke.
   Pocetkom 1986. bila je smijenjena vlada Milke Planinc zbog nesposobnosti da nametne ostre programe MMF-a. Novoizabrana vlada premijera Branka Mikulica je obećavala sestomjesecno zamrzavanje plata i skok cijena. To se, medjutim, nije desilo. Radnici su se izborili za povecanje plata od 8% preko plana za tu godinu. Vlada je bila prinudjena da ponovo devalvira dinar i donese novi zakon o bankama koji je bio tako kreiran da onemogucavanjem dodjele kredita natjera nerentabilna preduzeca na bankrot.
   Poslije toga slijedi cuveni “slucaj” Agrokomerc. Utvrdjeno je da je ovo preduzece prakticno stampalo novac za svoje potrebe i to u velikim kolicinama (po nekim procjenama oko 300 miliona dolara). U Crnoj Gori, Makedoniji i na Kosovu (dakle, u najnerazvijenijim krajevima) je vecina banaka dovedena do stecaja, a i propala su i mnoga preduzeca. Nezaposlenost je u Jugoslaviji tada relativno brzo skocila na oko 1,2 miliona ljudi, sto za jednu zemlju sa tada 24 miliona stanovnika nikako nije malo. Inflacija je ubrzano rasla i tada je iznosila oko 130%.
   Pocetkom 1987. godine slijede novi strajkovi kao odgovor na odluku vlade da zamrzne plate, a poveca cijene na domacem trzistu. U roku od mjesec i po je u cijeloj zemlji organizovano 80 strajkova bez najave! Posebno veliki broj se desio u Hrvatskoj. Vlasti tada cine gresku za greskom, a jedna od njih je i prijetnja strajkacima da ce biti otpusteni i da ce doci do intervencije vojske. Strajkovi su, medjutim, i dalje rasli. Jedan od primjera je i strajk u ugljenokopu Labin, koji je trajao 30 dana. Rudari su tada trazili ponistenje svih poskupljenja, porast plata za 100% (tada je takav zahtjev bio uobicajen) kao i promjenu uprave sindikata. Iz straha od prosirenja strajka sefovi su dozvolili porast plata za oko 40% i otpustili jedan dio funkcionera. Dakle, takve stvari se mogu postici, a rudari su bili slozni od prvog do posljednjeg dana.
    Prosirenje strajkova je islo dalje, pa su tako strajkaci prelazili na nove lokacije – ispred Republickih parlamenata. Oko 10.000 radnika tvornice obuce “Borovo” stupa u strajk, a njih oko 5.000 odlazi za Beograd zahtjevajuci povecanje plata i ostavku direktora i cijelog rukovodstva. Osim toga oni nisu isli u Beograd da ispred Saveznog izvrsnog vijeca zastupaju samo svoje interese, nego da podrze sve ostale strajkove i strajkace i da pozovu cijelu Jugoslaviju na generalni strajk. Tada je to bio jedan strasno bitan raskid sa dijeljenjem strajkackog pokreta po republikama.
    Krajem 1988. dolazi do izbijanja novog talasa strajkova, ovaj put vecinom u rudarskim i transposrtnim preduzecima Srbije i Bosne i Hercegovine. To je bio direktan odgovor na zakon o preraspodjeli prihoda, koji je tada donio SIV, a koji je trebao da dovede do smanjenja plata. Kako tih mjeseci strajkovi nisu jenjavali (posebno su ostri bili u Crnoj Gori), a vlada AP Vojvodine je imala toliko hrabrosti da prizna svoju nemoc i podnese ostavku, isto se desilo i sa saveznom vladom, oformljena je nova vlada u decembru te godine, koju je vodio premijer Ante Markovic.
   Markovic stupa na scenu sa svojim originalnim programom oslobadjanja cijena, restriktivnih kredita i devalvacije dinara. U privatnom sektoru je to naislo na relativno pozitivne reakcije, ali je trpio drzavni sektor i velika preduzeca. Slijede novi talasi strajkova vec pocetkom 1989. godine sa poznatim zahtjevima o povecanju plata za 100%. Krajem iste godine oko 650.000 zaposlenih u Srbiji, Crnoj Gori i Makedoniji proglasava strajk protiv vladine politike. Direktori preduzeca su se “predali” i poceli sa udovoljenjem zahtjeva radnicima. Talas propadanja preduzeca je zahvatio i Sloveniju, gdje se veoma brzo pojavljuje i znacajna nezaposlenost. Vlasti u Srbiji su tada ignorisale odluku vlade o zamrzavanju plata i ubrzo dolazi do izjednacavanja prosjecnih prihoda sa onima u Sloveniji, iako produktivnost nije bila povecana.
   Strajkovi idu dalje, a strajkaci imaju i nove zahtjeve – isplacivanje plata u njemackim markama. Te godine se u do tada najvecoj mjeri “budi” Kosovo. Izbijaju strajkovi, srednjoskolci i studenti bojkotuju nastavu. Dolazi do ukidanja autonomije u AP i uvodjenja vanrednog stanja. Strajkovi u Jugoslaviji su bili jedinstveni i po svojoj medjusobnoj solidarnosti. Bili su nezvanicni i vrlo aktivni, a poklanjalo se puno paznje onemogucavanju onih koji su pokusavali da slome te strajkove. Dakle, svi za jednog, a jedan za sve! Jedan od razloga lezi i u tome sto je sindikat pred kraj 80-ih otvoreno bio dio drzavne birokratije, tako da se radnici nisu zadovoljavali zapadnim modelom – izlaskom na ulice, povratkom kuci i cekanjem da sindikat rijesi sve probleme.
   Birokratija, koja je kroz strajkove bila direktno napadana, trazila je mogucnost da se odbrani. Tu mogucnost je trazila i nasla u nacionalizmu i nacionalistima. Naime, bilo je dovoljno zametnuti “kavgu” time sto su plate vece u Sloveniji nego u ostalim republikama ili sto svi prihodi idu za Beograd, a ne u druge dijelove zemlje itd. Birokratski aparatcici su bili cijelo vrijeme ubijedjeni da sav taj nacionalizam imaju u saci i da ga kroz revolucionarne parole mogu ugasiti kad god to pozele. Napravili su “racun bez krcmara”. Nacionalizam se rasplamsao u najgorem mogucem obliku. To i takvo predstavljanje stvari od strane birokratije u Jugoslaviji, nacionalisti su iskoristili tako sto su na sebe preuzeli ulogu narodnih predstavnika. Oni su postali “glas naroda” koji je bio godinama gusen od “zlih komunista”, a bili su potpomognuti sve losijom ekonomskom situacijom. Ekonomske podjele medju regijama i republikama su rasle. Dolazi do netrpeljivosti i medju radnicima uz parole “Slovenci i Hrvati su privilegovani”, a “Srbi i Crnogorci nece da rade”. Dalje je, na zalost, poznato!
   Drugarice i drugovi, htjeli mi ovo sve prihvatiti ili ne, to su cinjenice.
   Nas zadatak treba da bude analiza toga svega i prevazilazenje svega negativnog, a preuzimanje pozitivnog. Dakle, i dalje sam misljenja da nam pronalazenje i dokazivanje krivice i krivaca oduzima vrijeme, a ne cini nas sretnim.
    Svako trazenje krivaca vodi nas sve dalje i dalje u proslost, koju treba da ostavimo iza sebe.
   NEKA FRANJO TAHI, MARKO KRALJEVIC I MUSA KESEDZIJA I SVI ONI, POZNATI I NEPOZNATI OSTANU TAMO GDJE JESU. MI MORAMO DALJE!
   ZATO, NAPRIJED DRUGOVI!

  .......................................................................................................................................................
   Pročitajte i ove zanimljive tekstove:

01